Kunstschatten

Home / Kunstschatten

“Schatten” in de Thabor

Door Jack ter Horst

In de Ludgeruskapel van onze Thabor hebben we een 4 tal ramen uit de voormalige Ludgeruskerk aan de Industriestraat, gemaakt door glazenier Jan Schoenaker, kunnen redden. Tijdens de bouw van de Thabor kerk (in de jaren tachtig van de vorige eeuw), werd de Ludgeruskerk afgebroken en hebben we gevraagd of wij de ramen mochten gebruiken in de Thabor. De architect van de Thabor was het daar in eerste instantie helemaal niet mee eens en wilde geen extra ramen in de kapel, alleen het zijraam waar nu het grote Maria raam in is geplaatst. Maar na enig aandringen ging hij toch overstag en hebben wij de mooie ramen van de ondergang weten te redden en zijn deze geplaatst in de Ludgerus kapel

Het grote Mariaraam.
Deze is in 1957 vervaardigd. Het beeld de apocriefe geschiedenis van de oude Mariavoorstelling ‘Salus Populi Romani’(Heil van het Romeinse Volk) uit. De bovenste afbeelding geeft de legende weer van de Evangelist Lucas die Maria en het kindje Jezus op zijn wijze schildert. In een kerk bij de Santa Maria Maggiore in Rome hangt een ikoon waarvan wordt gezegd dat deze is gemaakt door de evangelist Lucas ( zie uitleg verder op punt 4)

De legende van dit raam van boven naar beneden

1. Volgens een oosterse overlevering werd tijdens haar leven, Maria door st. Lucas de evangelist (afgebeeld als rund), in zijn atelier geschilderd. Via zijn leerling Titus, kwam dit schilderij in Constantinopel terecht.

2. Een kopie hiervan, geschilderd door Andreas Ricio, werd op het eiland Kreta zeer vereerd en met vele wonderen verheerlijkt. Een koopman stal het schilderij, en verstopte het tussen zijn waren.

3. Na een stormachtige zeereis landde hij in een Italiaanse haven. Hier werd hij ernstig ziek. In een droom verscheen Maria. Aan een Romeinse vriend gaf hij opdracht zijn heiligschennis zo goed mogelijk te herstellen.

4. In processie werd het schilderij naar de door Maria zelf aangewezen St. Mattheus-kerk in Rome gebracht; deze is gelegen tussen de St. Jan van Lateranen en de Maria Maggiore. Hier wordt de Madonna onder de titel van “Maria van Altijddurende Bijstand” tot op de dag van vandaag vereerd.

De Kapel
Wat stellen de drie, in 1953 vervaardigde, kleine ramen voor? Het thema van de ramen lijkt te zijn:  ”Van duister naar het Licht; Opstanding”.

Onder:
De schepping van de mens; Toen was het zeer goed!

Midden:
De mens Noach overwint de narigheid, de zondvloed.

Boven:
Het volk Israel trekt door de rode zee: Exodus

Onder:
Het licht der wereld naar de tempel; Maria Lichtmis (2 februari)

Midden:
Jezus laat zich dopen door Johannes.

Boven:
Jezus overwint de dood; Pasen.

Onder:
Nicodemus krijgt te horen: ”Je moet opnieuw worden geboren”.

Midden:
Ludgerus is eind 8e eeuw in Twente geloofsverkondiger (+ 809)

Boven:
Een blindgeborenen zegt: “Ik wil bij U horen: bij het Licht”.

De doopvont
eveneens afkomstig uit de Ludgeruskerk, is een bewaarplaats voor het doop water wat in de Paasnacht wordt gewijd. Helaas is de maker van dit doopvont onbekend. Kijk eens naar het mooie uitgewerkte ‘deksel’ geheel uit geel koper vervaardigd. Achter het doopvont worden de duifjes van de dopelingen van het afgelopen jaar geplaatst
.
Opzij naast het altaar hangt een ingelijst oud Kazuifel met de tekst:
Deus Dominus Regnavit Exultet Terra. Vertaald: ‘God regeert, heel de aarde zal juichen’.

De kerkzaal
Achter in vinden we het prachtige Maria beeld, ontworpen en vervaardigd door de kunstenaar pater Benedictijn Henri Boelaars uit de St. Willibrordsabdij “Slangenburg”bij Doetinchem. Dit bronzen beeld is geschonken door een parochiaan, een broche van deze parochiaan heeft de maker verwerkt in het beeld.

Frater Henri Boelaars (*1911) was een van de monniken van de Slangenburg die door zijn werk met enige regelmaat buiten de abdij muren te vinden was. Hij was monnik en kunstenaar, beeldend kunstenaar die in de loop van de tijd veel opdrachten van buiten de abdij heeft uitgevoerd en mede daarbij heeft bijgedragen aan de gezonde financiële basis van de bescheiden samenleving in de Slangenburg. Veel van zijn werk is te vinden bij particulieren. In de abdij had hij een klein atelier waar hij zich thuis voelde. Een belangrijk element in het leven van elke Benedictijner monnik is de Geestelijke lezing. Voor frater Boelaars was het onderwerp van die dagelijkse weerkerende bezigheid, alle jaren door, het omvangrijke, geestelijke werk van Hildegard von Bingen (1098-1179), de zeer veelzijdige vrouw uit de Middeleeuwen die zich als abdis, als wetenschapper en als kunstenares een plaats in de geschiedenis heeft verworven.
Frater Boelaars legde veel eer in met een kostbare uitgave van de ‘SCIVIAS’ (Sei Vias Dei = Ken de wegen van God) van Hildegard von Bingen, een boek dat hij voorzag van illustraties met behulp van bladzilver en bladgoud. Hij verdiepte zich meer dan vijftig jaar in de spiritualiteit van Hildegard. Dit gaf hem veel voldoening, temeer daar leven en werk van deze vrouw vooral sinds de jaren zeventig en ook nu nog steeds meer mensen inspireert.

Het tabernakel in onze kerk
Dit met flach-mozaïek ingelegde Tabernakel, aangevuld met mozaïeksteentjes is geplaatst in de grote kerkzaal van onze Thabor met als voorstelling de symbolen van de vier Evangelisten; Matheus, Marcus, Lucas en Johannes. Het is in 1964 gemaakt door de in Roosendaal geboren (1923) Oldenzaalse kunstschilder en glazenier Jan Schoenaker.

Het altaar in de Ludgeruskapel komt ook uit de Ludgeruskerk. In dit altaar zit een altaarsteen (deze is los in het altaarblad gelegd), hieronder wordt een relikwie bewaard. De kandelaars op het altaar en het altaarkruis (wat in de Pastoraatskamer wordt  bewaard, daar dit vrij groot is) komen van Edelsmidse Brom. Net als de grote meerarmige kandelaars (1 in de kapel en 1 in de kerk op het altaar)

Edelsmidse Brom was een Nederlandse onderneming in Utrecht (1856 – 1961) gespecialiseerd in het maken van edel- en siersmeed-kunst voor de Rooms Katholieke kerk.

Het wandkleed
Indertijd heeft de vrouw van Jan Schoenaker een prachtig wandkleed geheel in stijl en kleur gemaakt bij het Tabernakel. Dit wandkleed was zo gemaakt dat het Tabernakel er aan de onderkant precies in paste. Links en rechts liep het langs het Tabernakel. Bij ons in de Thaborkerk kon dat niet vanwege de plaats van het Tabernakel op twee granieten blokken en vanwege de hoogte. (De Ludgeruskerk was veel hoger dan de Thaborkerk) Dus is het wandkleed aangepast. Het hangt naast het tabernakel boven de credenstafel. Door de invloed van het licht begon het wandkleed te verpulveren. Het gehele kleed verbeeldde een voorstelling uit de Openbaring van Johannes. We konden gelukkig het centrale deel van het kleed redden. Dit deel stelt het Lam Gods voor met het boek met de zeven zegels uit de Apocalyps van Johannes.

Jan Schoenaker werd geboren in Roosendaal en Nispen, maar groeide op in Oldenzaal. Zijn vader werkte bij de douane. Met het diploma HBS-B op zak toog de nog piepjonge Jan naar Arnhem voor een opleiding aan de academie Kunstoefening. Hij volgde de opleiding vrij en monumentaal schilderen. Het was oorlog en veel meer dan hard werken bood het studentenleven in die dagen niet.

Na de oorlog komt hij snel aan de slag. Zijn oude school, het Carmellyceum, vraagt hem ramen voor de kapel te maken en de kerk in Tilligte heeft een opdracht van maar liefst 12 ramen voor hem. De Nieuwe Groep, de groep kunstenaars die zich met veel vertrouwen in een waarlijk nieuwe toekomst voor de kunst in december 1945 in Hengelo presenteerde, nodigt hem uit lid te worden. Hij doet mee aan enkele exposities maar blijft een lid op afstand. Ook al omdat hij in 1947 met een studiebeurs naar Parijs vertrekt. Aan de Ecole Supérieure des Beaux Arts wijdt hij zich aan schilderen, modeltekenen en fresco. Terug in Oldenzaal werkt hij aan een vervolgopdracht in het Carmellyceum (een fresco en zeven ramen) en aan een kruisweg plus zesentwintig ramen voor de kerk in Bentelo. In 1951 vertrekt hij samen met zijn jonge bruid naar Lesdins (Frankrijk) voor een bescheiden opdracht in de kerk van de Nederlandse pastoor Heerink. Daarna volgen vijf ramen in de Heilig Kruiskapel in de St Bavokathedraal in Haarlem (1954). In de latere jaren vijftig werkt hij aan grote opdrachten, zoals de drie grote ramen in de zuidelijke zijbeuk gewijd aan Sint Maarten, Sint Silvester en Sint Plechelmus in de basiliek in Oldenzaal en de vijf koorramen in de Sankt Josephskirche in Keulen-Ehrenfeld. Voor de uitvoering van de Oldenzaalse ramen werkte hij samen met het glasatelier “De Wed. Den Rooyen” in Roermond; voor de ramen in Duitsland (waar hij nog meer opdrachten zou krijgen) met atelier Strausfeld in Keulen-Ehrenfeld. Na 1967 zou hij het meerendeel van zijn werk (ook de hele beglazing van de Karmeliterkirche in Mainz) uitvoeren bij atelier Brabant in Tilburg.

De wederopbouw van ons land vraagt ook niet- religieuze kunst. Schoenaker levert zijn aandeel in mozaïeken, wandschilderingen, glasappliqué’s en glas in beton in tal van scholen en openbare gebouwen in Twente en daarbuiten. (Hij heeft vele technieken beoefend. Zo heeft hij beeldhouwwerken, houtsnijwerken, plastieken, aquarellen, pentekeningen en olieverfschilderijen vervaardigd.) Eind jaren zestig verandert de wereld als bij toverslag. De beatmis doet z’n intrede en de kerk wil af van al die traditionele “versiering”. Gevolg: de stroom opdrachten droogt snel op. Ook de kunstwereld verandert: alles wat maar naar traditie ruikt wordt afgeschreven. En laat dat nu juist de kracht van het werk van Jan Schoenaker zijn: een groot narratief talent in een eerbiedwaardige traditie. Een kunstenaar met een enorm kleurgevoel en een uitgebreide ambachtelijke kennis. Hij koos voor een praktische oplossing, studeerde hard voor zijn lesbevoegdheid, en ging lesgeven aan de Carmelscholen in Oldenzaal. Ook legde hij zich toe op portretschilderen. Een volledig bestaan als glazenier zat er niet meer in. Dat betekent niet dat hij vergeten was. Van tijd tot tijd wist men hem te vinden voor kleine en ook grote opdrachten. Zoals de vierentwintig ramen voor de Sint Elisabeth of Hungary Church in Hamilton, Canada. Of de beglazing van de gehele St. Plechelmus, met pastorie en aula, in Saasveld. De voltooiing van die opdracht, totaal drieënveertig ramen, nam een periode van dertig jaar in beslag, niet omdat de kunstenaar niet snel genoeg werkte, maar omdat de benodigde gelden stukje bij beetje bijeen geraapt moesten worden. Het resultaat is een uniek monument van 20ste eeuwse glazenierskunst in Twente. Waarin de vertrouwde bijbelse verhalen in een gematigd expressionistische stijl, met sprekende gebaren en opvallende détails, verteld worden. Auteur: Drs. M.H.(Peggie) Breitbarth- van der Stok.

Kruisrelikwie
Dit kruisrelikwie is een bijzonder kleinood dat in bezit is van de Thaborparochie. Volgens overlevering bevat het een deel van het kruis van Jezus. Met alle relikwieën ter wereld zou je meerdere kruisen kunnen maken.
Devotie is de grootste waarde van het stuk.

Het grote glas-in lood-raam
Dit prachtige Glas-in-lood raam is vervaardigd door de Ootmarsumse glaskunstenares Annemiek Punt. Onze medeparochiaan Gerard ten Thij was voor de bouw van onze kerk de financiële motor. Tijdens zijn ongeneeslijke ziekte uitte hij de uitdrukkelijke wens een artistiek aansprekend kunstwerk in de kerk na te laten. Nog voor zijn overlijden gaf hij aan Annemiek Punt de opdracht een raam te vervaardigen dat abstract en dynamisch mocht zijn.

Betekenis van het raam
Dit raam, met een afmeting van 10 m. x 2.75 m. op het hoogste punt, verwijst naar het verhaal van Jezus, die de drie apostelen, Petrus, Jacobus en diens broer Johannes meeneemt naar de top van de berg Thabor. Daar veranderde Jezus voor de leerlingen van gedaante, zijn gezicht straalde als de zon en zijn kleren werden wit als het licht. Dan verschijnen Mozes en Elia, die met Jezus in gesprek waren. Ze hoorden verschrikt een stem uit de hemel die zegt: ”Dit is mijn geliefde Zoon, in Hem vind ik vreugde, luister naar Hem.” Ze slaan uit angst de handen voor hun gezicht, en als ze weer tot bezinning zijn gekomen, zien ze niemand meer dan Jezus alleen. Hij raakte hen aan en zei: ”Sta op, jullie hoeven niet bang te zijn.”

Start typing and press Enter to search